Chiny.pl

polecamy:

Podstawowe informacje:

Wojny opiumowe to trzy wojny prowadzone przeciwko Chinom:

  1. Wielkiej Brytanii 1839–1842 oraz
  2. Wielkiej Brytanii i Francji w latach 1856–1858,
  3. Wielkiej Brytanii i Francji w latach 1859–1860.

Ich celem była dalsza ekspansja polityczna i gospodarcza tych mocarstw na terytorium Chin. Bezpośrednią przyczyną wojen, pretekstem, stało się zniszczenie przez władze chińskie ładunku opium z kontrabandy brytyjskiej.

Na początku zdradzę, kto zabił. Wojny opiumowe zakończyły się klęską Chin. Na mocy traktatów w Nankinie (1842), Tianjinie (1858) i Pekinie (1860) utraciły na rzecz Wielkiej Brytanii wyspę Hongkong i przylegający doń półwysep Kowloon, musiały otworzyć dla okrętów angielskich i francuskich większość swoich portów morskich, zalegalizować handel opium, oraz zapłacić wysokie kontrybucje. Wykorzystując osłabienie Chin, USA i Rosja wymusiły wówczas podobne ustępstwa, a sama Rosja dodatkowo znaczne nabytki terytorialne.

Podłoże gospodarcze:

Na początku XIX wieku sprzedaż opium przez Imperium Brytyjskie było głównym źródłem finansowania ekspansji kolonialnej i utrzymania brytyjskiej władzy w Indiach i innych koloniach. Imperium Brytyjskie za czasów panowania królowej Wiktorii było prawdopodobnie największą w dziejach instytucję handlująca narkotykami.

Opium zostało wyprodukowane po raz pierwszy do celów leczniczych. Miało to miejsce w Chinach pod koniec XV wieku. Leczono nim dyzenterię, cholerę i inne choroby. Źródła historyczne nie wspominają o wcześniejszym użyciu opium do celów rozrywkowych, niż XVIII wieku.

W 1729 roku władze chińskie, zaalarmowane wpływem opium na obywateli zabroniły jego palenia i zamknęły liczne już wtedy palarnie, zaś sprzedawanie samego opium zaklasyfikowały jako przestępstwo karane banicją lub śmiercią (Joshua Rowntree: The Imperial Drug Trade, Londyn, 1905.)

Większość opium produkowana była w Indiach Brytyjskich, choć także inni kolonizatorzy trudnili się tym procederem. Produkcja Brytyjczyków wystarczała nie tylko na zaspokojenie popytu w samych Indiach – pozwalała na zakrojony na szeroką skalę eksport do innych rejonów Azji.

Handel opium, na które Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska miała monopol, był przedsięwzięciem niezwykle lukratywnym, Brytyjczycy robili więc wszystko, aby zapewnić sobie niezakłóconą możliwość sprzedaży narkotyku na terytorium Chin. Władze chińskie oczywiście starały się ten proceder ukrócić.

Pierwsza wojna opiumowa trwała w latach 1839-1842.

Podłoże

Na początku XIX w. panująca wówczas w Chinach Dynastia Mandżurska, ograniczyła prawo handlu zagranicznego do kilku organizacji kupieckich, znajdujących się pod ścisłym nadzorem. Europejczycy, a zwłaszcza Kompanie Wschodnioindyjskie prowadzące agresywną politykę kupiecką, tracili rynki zbytu dla swoich towarów. Domagali się oni otwarcia chińskiego rynku zbytu dla towarów europejskich – władze chińskie nie zgadzały się na wymianę barterową (towar za towar) i Europejczycy byli zmuszeni płacić srebrem za herbatę, jedwab i inne dobra.

Aby zrównoważyć bilans płatniczy, kupcy angielscy zaczęli sprowadzać do Chin w dużych ilościach opium z upraw w Indiach Brytyjskich. Palenie opium w tamtym okresie bardzo się w Chinach rozpowszechniło, a handel nim przybrał formę zorganizowanego przemytu.

Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska używała opium jako waluty, którą płaciła za chińskie towary. Znaczne obszary Chin, zwłaszcza południowa ich część, zostały dosłownie zarzucone przez produkowane w Indiach opium, doprowadzając do porażającej w skali degeneracji wśród miejscowej ludności. Chaos i osłabienie władzy centralnej zostały wykorzystane przez chińskie organizacje przestępcze. Organizacje te zaczęły zarabiać spore pieniądze na dostarczaniu Brytyjczykom zaopatrzenia. Triady (tak nazywały się owe organizacje) często pośredniczyły między osłabioną władzą centralną a cudzoziemcami.

W 1839 roku, na polecenie cesarza, władze Kantonu (廣州 Guangzhou) zarekwirowały i spaliły około 20 tys. skrzyń opium. W wyniku tego wydarzenia rząd Wielkiej Brytanii wszczął karną wojnę przeciwko Chinom. Eskadra okrętów brytyjskich zaatakowała Kanton, a oddziały desantowe piechoty zajęły port, a później także szereg innych miast przybrzeżnych, łącznie z Szanghajem. Jako że Brytyjczycy dysponowali znacznie nowocześniejszym uzbrojeniem, Chińczycy nie potrafili się im przeciwstawić i musieli skapitulować.

Skutki

W wyniku wygranej Wielkiej Brytanii, podpisano Traktat Nankiński. Jego postanowienia to m.in. – udostępnienie Wielkiej Brytanii pięciu dużych portów, ograniczenie cła wwozowego do 5 %, przyznanie praw eksterytorialnych dla Brytyjczyków. Traktaty o zbliżonej treści zostały podpisane również z Francją i USA. Francuzi uzyskali dodatkowo pozwolenie na prowadzenie w Chinach działalności misyjnej przez Kościół Katolicki.

Druga i Trzecia Wojna Opiumowa miały miejsce w latach 1856–1858 oraz 1859–1860

Podłoże

W drugiej połowie XIX wieku na Chiny sypały się problemy ze wszystkich stron. Znaczny obszar cesarstwa był w ogniu Powstania Tajpingów. Skorzystały z tego państwa zachodnie – Anglia, Francja i USA wysunęły kolejne roszczenia ekonomiczne – przede wszystkim otwarcia Chin dla nieograniczonego handlu. Żądania brytyjskie dotyczyły głównie pozwolenia na handel brytyjskim opium. Rząd chiński odrzucił jednak te żądania.

Bezpośrednia przyczyna

Wojna rozpoczęła się za sprawą przechwycenia przez władze chińskie w Kantonie statku „Arrow”. Był to statek należący do Chińczyka i z chińską załogą na pokładzie. Statek jednak zarejestrowany był w Hongkongu, tak więc pływał pod banderą brytyjską.

8 października 1856, pod zarzutem przemytu opium i piractw, statek ten został zatrzymany przez władze Kantonu. 12-osobowa załoga została aresztowana. Brytyjczycy całe zajście nagłośnili propagandowo i użyli jako casus belli do kolejnej ekspedycji karnej.

Pierwszy etap wojny – 1856-1868

23 października 1856 eskadra 9 brytyjskich i 2 amerykańskich okrętów, pod dowództwem kontradmirała Seymoura, wpłynęła na rzekę Xijiang i po przyjęciu ostrzału z fortów nadbrzeżnych, podeszła pod Kanton. 28 i 29 października okręty brytyjskie zbombardowały miasto, powodując rozległe zniszczenia i śmierć wielu cywilów. Aha, zniszczono też wszystkie forty nadbrzeżne. Atak ten wywołał w Chinach rozruchy przeciw obcokrajowcom, połączone często z niszczeniem europejskich faktorii handlowych.

Dalsze działania angielskie zostały opóźnione przez wybuch powstania Sipajów w Indiach. Przez rok 1857 Anglicy atakowali jedynie żeglugę chińską i przegrupowywali siły. 12 grudnia 1857 sprzymierzone ze sobą Francja i Wielka Brytania, wystosowały ultimatum do namiestnika chińskiej prowincji Guandong. Sprzymierzeńcy zażądali odszkodowań za spalone faktorie oraz dalszych ustępstw gospodarczych. Po odrzuceniu ultimatum, wznowiono działania zbrojne. 28 grudnia okręty brytyjskie i francuskie ponownie ostrzelały Kanton, po czym 30 grudnia miasto zostało zajęte.

Podjęto rokowania, jednak mimo tego okręty sprzymierzonych 20 maja 1858 zaatakowały i zdobyły twierdzę Taku (Dagu) leżącą na północy u ujścia rzeki Peiho. Po zdobyciu portu Tianjin (天津, nieco na wschód od Pekinu), w pobliżu Pekinu, w górze rzeki Peiho, droga do Pekinu Kanałem Cesarskim stanęła otworem. Siły sojusznicze nie były wystarczające do opanowania stolicy, jednak przerażony chiński rząd cesarski przystał na warunki najeźdźców.

Zakończenie

Traktat pokojowy podpisano 13 czerwca 1858 w Tianjinie. Przewidywał on m.in. otwarcie dla handlu zagranicznego większości portów chińskich i legalizację handlu opium. Traktat miał być ostatecznie ratyfikowany po roku. Początkowo Chińczycy nie godzili się na jego uznanie.

Drugi etap wojny: 1859–60

Przyczyna

Chińczycy przegrodzili ujście rzeki Peiho zagrodą oraz wzmocnili forty twierdzy Taku leżące nad jej ujściem. 20 czerwca 1859 odmówili przepuszczenia sojuszniczych okrętów do Tianjinu, Brytyjczycy zaatakowali więc forty z morza.

25 czerwca eskadra dziesięciu kanonierek rozpoczęła działania ofensywne. Jednak ich ostrzał nie przyniósł rezultatów, a desant piechoty zakończył się porażką. Dodatkowo Brytyjczycy nie byli w stanie sforsować zagrody na rzece, tak więc zostali zmuszeni do wycofania się.

Przebieg

Porażka pod Taku wywołała w Anglii i Francji burzę. Wykorzystano ją propagandowo i pod hasłem odzyskania honoru, wysłano korpus ekspedycyjny w siłe 19 tysięcy żołnierzy – 12 tysięcy żołnierzy Brytyjskich i 7 tysięcy francuskich.

8 czerwca 1860 rząd chiński odrzucił złożone równo 3 miesiące wcześniej ultimatum sojuszników, którzy domagali się „zadośćuczynienia” i przystąpiono do działań zbrojnych. Na ich początku sojusznicy zajęli wyspy Choushan oraz port Czyfu (Yantai) na Półwyspie Szandong, uzyskując bazę wypadową do dalszych działań.

Dnia 1 sierpnia 1860 siły ekspedycyjne wylądowały na północ od ujścia Peiho, koło Pehtang (Beitang), następnie 21 sierpnia, przy wsparciu okrętów, zaatakowały i zdobyły od lądu forty Taku. Następnego dnia zajęto Tianjin, a 7 października, zwalczywszy słaby opór Chińczyków, sojusznicy dotarli do Pekinu, opuszczonego przez dwór cesarski. Pałac cesarski został następnie splądrowany przez siły okupacyjne.

Podsumowanie

24 października 1860 roku w Pekinie zawarto pokój, ratyfikując tym samym poprzedni traktat z Tianjin. Traktat postanawiał co następuje:

  1. porty chińskie zostały otwarte dla handlu z Wielką Brytanią i Francją, w tym także handlu opium,
  2. kupcy Wielkiej Brytanii i Francji, a także Rosji i USA, uzyskali przywileje w handlu z Chinami. Dodatkowo
  3. Rosja, która nie brała udziału w II wojnie opiumowej, uzyskała sporne terytoria położone na lewym brzegu Amuru. Ponadto,
  4. Wielka Brytania uzyskała południową część półwyspu Kowloon, a
  5. Chiny zobowiązały się do zapłacenia wysokiej kontrybucji,
  6. Tianjin został otwarty dla handlu,
  7. w Pekinie, do tej pory zamkniętym dla cudzoziemców, otwarto ambasady zwycięskich państw,
  8. misjonarze chrześcijańscy uzyskali prawo do szerzenia religii i posiadania własności.

Bibliografia i źródła wiedzy

Artykuł nie ma zadeklarowanych źródeł.

Spodobał ci się artykuł? Polub go lub polub Chiny.pl na Facebooku:

Reklama

A jeśli masz jakieś uwagi, napisz komentarz poniżej

Qing

Artykuły z tego samego okresu historycznego: 10

Cesarzowa Cixi

Cesarzowa Cixi

Za jej długiego panowania rządzone przez Mandżurów Cesarstwo popadło w nieodwracalną zapaść.

Wojny opiumowe

Wojny opiumowe

Wojny opiumowe to łącznie trzy wojny prowadzone przeciwko Chinom:

  1. Wielkiej Brytanii 1839–1842 oraz
  2. Wielkiej Brytanii i Francji w latach 1856–1858,
  3. Wielkiej Brytanii i Francji w latach 1859–1860.
Ich celem była dalsza ekspansja polityczna i gospodarcza tych mocarstw na terytorium Chin . Bezpośrednią przyczyną wojen stało się zniszczenie przez władze chińskie ładunku opium z kontrabandy brytyjskiej.

Kompanie wschodnioindyjskie

Kompanie wschodnioindyjskie

Europejska ekspansja w kierunku Azji Wschodniej oznaczała wyzysk i wojny. Miała formę tego, co w opracowaniach historycznych określa się partnerstwem prywatno-publicznym. Kompania Wschodnioindyjska (Vereenigde Oost-Indische Companie) została założona w 1602 roku przez wydzielenie jej z „Kompanii dla Odległych Krajów”, która istniała od 1587. Kompania przejęła cały handel zamorski Holandii, przysparzając olbrzymich zysków tym, którzy posiadali w niej udziały.

Dynastia Mandżrska, dynastia Qing

Dynastia Mandżrska, dynastia Qing

Dynastia Qing, zwana też Dynastią mandżurską, panowała w Chinach w latach 1644–1911. Władza Mandżurów w Chinach charakteryzowała się aktywną polityką podbojów zewnętrznych. Zaanektowano Tybet, Tajwan, Mongolię, oraz inne obszary Azji Środkowej.

Niebiańskie Królestwo Tajpingów

Niebiańskie Królestwo Tajpingów

Po przegranych wojnach opiumowych dynastia Qing znacznie osłabła. Nastąpił gwałtowny wzrost biedy, korupcji i niepokoju społecznego. W 1843 roku Hong Xiuquan (洪秀全, 1814–1864) założył oparty na wzorach chrześcijańskich ruch religijny o nazwie Stowarzyszenie Czcicieli Boga. Głoszono w nim idee równości wszystkich ludzi, oraz nawoływano do obalenia dynastii Qing.

Rewolucja Xinhai 1911

Rewolucja Xinhai 1911

Sun Jat-sen, właśc. Sun Zhongshan urodził się 12 listopada 1866 w rodzinie chłopskiej w powiacie Xiangshan (Xiāngshān 香山, obecnie miasto Zhongshan). W dzieciństwie mocno wpłynęła na niego historia Powstania Tajpingów oraz dokonania jego przywódcy – Hong Xiuquana.

Powstanie "Bokserów"

Powstanie "Bokserów"

Po wojnach opiumowych zachodnie mocarstwa w całych Chinach zaczęły zakładać ośrodki misyjne propagujące religie zachodnie, a dokładnie chrześcijaństwo wśród Chińczyków. Spotkało się to z oporem, który stopniowo narastał.

Bitwa o przełęcz Shanhai

Bitwa o przełęcz Shanhai

To bitwa która pozwoliła mandżurskiej dynastii Qing na przejęcie władzy w Chinach, do tamtej pory bezpiecznych za Wielkim Murem. Przywódca Qingów, Dorgon działając wespół z generałem poprzedniej dynastii Ming, pokonał armię dowodzącego buntem chłopskim Li Zichenga. Zwycięstwo oraz otworzenie przejścia przez Wielki Mur pozwoliło Mandżurom na szybkie zawładnięcie Pekinem, a tym samym definitywne zakończenie panowania dynastii Ming.

Wojna Chińsko-Japońska 1894

Wojna Chińsko-Japońska 1894

Po otwarciu się na świat Japonii, które nastąpiło w wyniku rewolucji Meiji, kraj ten przystąpił do realizowania agresywnej polityki zewnętrznej. Polegała on ona budowaniu imperium poza granicami Japonii. Jednym z pierwszych kroków na tej drodze była ekspedycja mająca na celu podporządkowanie Półwyspu Koreańskiego. W roku 1894 Japończycy wysłali tam kontyngent wojskowy. Chińczycy wysłali własny. Pierwszym starciem między Japończykami, a armią chińską była potyczka morska między flotą japońską, a chińskimi transportowcami wiozącymi ludzi i sprzęt do wsparcia oporu króla Korei.

Stosunki między Chinami a Japonią po 1895 roku

Stosunki między Chinami a Japonią po 1895 roku

[...] Japończycy, ustanawiając swój bieg w kierunku budowania narodowego bogactwa i władzy w oparciu o modele zachodnich, „cywilizowanych” krajów, chcieli konkurować o supremację z potęgami europejskimi. Japońscy decydenci czuli się uprawnieni do statusu równego ze statusem zachodnich potęg imperialnych. [...]

Powiązane artykuły: 0

Komentarze: 0

Nie ma komentarzy

Napisz swój komentarz

Zabezpieczenie antyspamowe:

  1. w pole Dobry Pomysł! wpisz 15 pomnożone przez przez 2.
  2. Możesz wstawić jeden link, ale to opóźni publikację komentarza. Dwa i więcej już zupełnie nie da rady.
  3. Komentarz przechodzi bez moderacji, jeśli ostatnią jego frazą jest Kartagina musi zostać zniszczona po łacinie.*
  • Imię lub nick - obowiązkowe dla niezalogowanych
  • Obowiązkowy dla niezalogowanych
  • Top

    Import - export

    BIZNES: import z i do Chin

    Mamy 12 lat doświadczeń w obsłudze importu z Chin. Specjalizujemy się w przypadkach trudnych zapytaj.

    Współpraca

    Zapraszamy do kooperacji

    Masz interesujacą propozycję? Być może będziemy zainteresowani. Napisz do nas tutaj.

    Redakcje i wydawcy

    Oferujemy usługi redakcji merytorycznej tekstów nt. Chin. Proste porady gratis. Zobacz listę naszych usług lub zapytaj nas tutaj.