Najslynniejszym traktatem o wojskowości jest z całą pewnością Sztuka Wojny autorstwa chińskiego stratega Sun Wu. Składa się ona z trzynastu rozdziałów, które zawierają łącznie około 6000 znaków chińskiego pisma. Sam Sun, żyjący u schyłku Epoki Wiosen i Jesieni, urodził się w jednym z istniejących wtedy państw Qi, później jednak przeniósł się do Wu, aby zostać zaufanym strategiem jego władcy.
Traktat mistrza Suna zawiera szereg porad odnoszących się do działań zbrojnych. Wartość ich wykracza jednak daleko poza sferę militarną. Sztukę wojny można potratować jako podręcznik prakseologii, czyli skutecznego działania. Już w chińskiej starożytności dostrzegano olbrzymią wartość słów mistrza. Współcześnie jego nauki doczekały się zastosowania we wsystkich niemal dziedzinach i przejawach życia: ekonomii, boznesie, sprawach sercowych, negocjacjach...
Dzieło Suna przeniknęło poza obszar chiński za czasów dynastii Tang. Kibimakibi, pewien Japończyk studiujący w Chinach, zabrał kopię traktatu wracając do ojczyzny w roku 734 lub 752. W ciągu następnych dziesięciu stuleci powstało w Japonii niemal 200 traktatów dyskutujących nauki Sunzi. Pierwsze tłumacznie europejskie pojawiło się we Francji - w 1772 roku jezuita Jean-Joseph-Marie Amiot (1718-1793) opublikował w Paryżu swoje tłumaczenie dzieła. Wkrótce ruszyłą lawina tłumaczeń na inne języki. Za najlepsze uważa się angielskie tłumaczenie Lionela Gilesa z 1910 roku.
1. Zasada działania zgodnie z planem.
Przed przystąpieniem do działania, należy starannie przeanalizować sytuację i przygotować plan. Działanie można podjąć tylko wtedy, gdy sukces jest pewny.
2. Zasada osiągania zysku.
Każde działanie ma na celu albo osiągnięcie zysku, lub uniknięcie strat. Ponieważ walka niesie ze sobą straty, demonstracja siły będzie zawsze pożyteczniejsza od użycia tej siły w bitwie.
3. Nie niszczyć niczego i nikogo.
Jeśli zasoby przeciwnika zostaną nie zniszczone, zysk ze zwycięstwa będzie większy. Należy więc działać tak, aby zagarnąć jak najwięcej samemu nie odnosząc strat.
4. Zasada osłabienia przeciwnika.
Przed konfrontacją z przeciwnikiem należy osiągnąć korzystną pozycję, jednocześnie osłabić jak najbardziej pozycję nieprzyjaciela.
5. Zasada obciążania przeciwnika zadaniem.
Należy tak operować sytuacją, aby to przeciwnik musiał fatygować się do przybycia w miejsce bitwy, trzeba szukać takiego układu czynników, który zmusi go do maksymalnego wysiłku i kłopotu, a następnie wykorzystać nadarzającą się okazję.
6. Zasada niezależnego, spontanicznego manewru.
Wszyscy ludzie i przedmioty mają swoją naturalną zasadę działania. Należy tą zasadę zrozumieć, a następnie wykorzystać.
Np. kamienie spadają w dół, więc należy poczekać aż przeciwnik znajdzie się w dolinie, a następnie potrącając jeden kamień, spowodować lawinę, która spadnie na głowy przeciwników.
7. Zasada uderzania pełnią w pustkę.
Należy rozpoznać słabe miejsce w obronie przeciwnika, a następnie uderzyć w nie najsilniejszą częścią swojej armii.
8. Zasada działania zgodnie z naturą rzeczy i ich przemian.
W świecie wszystko się zmienia – a więc i sytuacja taktyczna i strategiczna. Należy bacznie obserwować sytuację i w porę wypatrzeć jej punkty zwrotne.
9. Zasada osiągania celu dzięki działaniom niebezpośrednim
Działanie do celu wprost jest łatwe do przewidzenia dla przeciwnika. Dlatego należy użyć drogi okrężnej i uczynić swoje działania niemożliwymi do przewidzenia, a tym samym trudnymi do przeciwdziałania.
Wybrane cytaty ze „Sztuki wojny”
|
| Mistrz Sun powiedział: Sztuka prowadzenia wojny jest najważniejsza dla istnienia państwa. To sprawa życia bądź śmierci, droga albo do bezpieczeństwa, albo do klęski. Tak więc winna być przedmiotem rozważań, i nie powinna być zaniedbywana. |
|
Sun Tzu said: The art of war is of vital importance to the State. It is a matter of life and death, a road either to safety or to ruin. Hence it is a subject of inquiry which can on no account be neglected. |
|
| Cała sztuka walki bazuje na zwodzeniu przeciwnika (na oszustwie) |
|
All warfare is based on deception. (War is nothing but lies) |
| |
|
|
 |
Stąd walczyć i zwyciężyć w każdej bitwie to nie dowód umiejętności.
Prawdziwa umiejętność to złamanie oporu przeciwnika bez walki. |
|
Hence to fight and conquer in all your battles is not supreme excellence;
supreme excellence consists in breaking the enemy's resistance without fighting. |
| |
|
|
 |
| Stąd najlepszy generał to taki, który pokrzyżuje plany przeciwnikowi. |
|
Thus the highest form of generalship is to balk the enemy's plans. |
| |
|
|
|
|
|
| Dajcie nieprzyjacielowi drogie podarki, żeby odwieźć go od działania i zmniejszyć jego ambicje. |
|
Give your enemy luxuries in order to lead him astray and lessen his ambitions. |
| |
|
|
Tłumaczenia i teksty źródłowe:
|
Sztuka wojny w przekładzie Jarka Zawadzkiego bezpośrednio z języka chińskiego |
|
Sun Tzu – The Art of War – tłumaczenie na angielski dokonane przez Lionela Gilesa ze wszystkimi komentarzami |
|
Sun Zi – „The Art of War ” – Czysty tekst angielski bez komentarzy |
|
Sun Zi – „Sztuka wojny” – Tekst z większością komentarzy |
|
孫子兵法 Tekst oryginalny (znaki tradycyjne) |
Trzydzieści sześć forteli
Dzieło to jest kompilacją trzydziestu sześciu zwięzłych przysłów, odnoszących się do wydarzeń historycznych mądrości potocznej. Ich sens odnosi się do sposobów postępowania nie tylko w czasie wojny, ale i życia codziennego.
Skrótowe omówienie wszystkich forteli znajduje się tutaj.
Przykładowy fortel:
1: Oszukać Niebo aby przekroczyć morze
To fortel odwrócenia uwagi przeciwnika, ale także tych którzy walczą po naszej stronie, od rzeczywistego zamiaru lub działania.
Przykład: tak długo pozorować atak i pokazywać swoją gotowość przeciwnikowi, że przeciwnik przestanie traktować nas serio i straci czujność. Zaatakować należy dopiero wtedy, gdy przeciwnik będzie ignorował nasze działania.
Inne księgi o sztuce wojennej
W literaturze chińskiej istnieje tzw. Siedem klasyków militarnych (Wu jīng qī shū 武經七書). Jest to zbiór napisanych w starożytności traktatów o wojskowości. Wybór wywodzących się głównie ze starożytności ksiąg został dokonany przez cesarza dynastii Song Shenzonga (宋神宗) w roku 1080 n.e. Od tego czasu stały się kanonem sztuki militarnej i były uwzględniane w encyklopediach. W przeciągu stuleci powstało wiele ich kompilacji bogatych w rozmaitej wartości komentarze. Znajomość tych dzieł była wymagana od każdego dowódcy.
I tak Księga Mistrz Wu to traktat opisujący pięć przyczyn wojen: rządzę sławy, zysku, skumulowane zło moralne, niepokoje wewnętrzne i głód; opisuje także pięć rodzajów żołnierzy: prawy, silny, pewny, gwałtowny i buntowniczy. Traktat kładzie znaczny nacisk na wszechstronnie pojętą gotowość do wojny.
Sposoby Sima to traktat powstały w państwie Qi około IV w. p.n.e. Omawia nie tylko sprawy strategii i zarządzania wojskiem, ale i inne, bardziej cywilne aspektów życia: polityki wewnętrznej, praw.
Sześć strategii Księcia Tai, także znane jako 太公兵法 - Sześć strategii Księcia Tai, także znane jako 太公兵法 - Sztuka wojowania księcia Tai to jeden z klasycznych traktatów militarnych. Autorstwo tego traktatu przypisywane jest na wpół legendarnej postaci Jiang Ziya (姜子牙), który był doradcą ostatniego z królów dynastii Shang (ok. XI w. p.n.e.)
to jeden z klasycznych traktatów militarnych. Autorstwo tego traktatu przypisywane jest na wpół legendarnej postaci Jiang Ziya (姜子牙), który był doradcą ostatniego z królów dynastii Shang (ok. XI w. p.n.e.)
Niektóre z tych ksiąg zostały napisane przez reprezentantów tzw. szkoły strategów. Była to jedna ze Stu szkół myśli chińskiej, które powstały rozwijały się w Okresie Walczących Królestw 475–221p.n.e.
Książki o prowadzeniu wojny,
które warto przeczytać
Powieści
Gordon R. Dickson: Taktyka błędu, Żołnierzu, nie pytaj, Dorsaj!
Opracowania naukowe i popularno-naukowe
Alan & Heidi Toffler: Wojna i Antywojna, I wyd: Warszawa 1997, Wyd. Muza
Historia Sztuki Wojennej, KiW 2008
Połączenia do innych stron internetowych
związanych z historią, strategią i taktyką:
Wojny Napoleońskie
znakomity portal historyczny oraz forum.
Nowa Gildia Strategii i taktyki
wiele ciekawych artykułów związanych z taktyką i strategią.
